Հարավային Կովկասում տեղի ունեցող իրադարձությունների վերլուծությունը պահանջում է խորը և բազմակողմանի մոտեցում՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանի բազմաթիվ գործոնները։ Ամերիկյան քաղաքականության ուշադրության կենտրոնում Հարավային Կովկասի հայտնվելը, իմ կարծիքով, բնականոն արձագանք է տարածաշրջանի ռազմավարական նշանակությանը։ Այս շրջանը ոչ միայն կապում է հետխորհրդային երկրներին, այլև ունի կենսական նշանակություն Մերձավոր Արևելքի՝ Թուրքիայի, Իրանի և Սիրիայի համար։ Այս հանգամանքը դարձնում է տարածաշրջանը աշխարհաքաղաքական խաղի կարևոր կենտրոն։
Հայաստանի և Ադրբեջանի հետ ԱՄՆ-ի համագործակցության խորացումը, որը դրսևորվում է էներգետիկայից մինչև արհեստական բանականության ոլորտներում, ցույց է տալիս ԱՄՆ-ի ռազմավարական շահերը։ Այս համագործակցության հիմքում ընկած է նաև «Թրամփի ուղին» (TRIPP) նախագիծը, որի մասին հայտնի են եղել մի քանի փաստաթղթեր։ Սակայն, ինչպես նշվում է նաև պաշտոնական փաստաթղթերում, անվտանգության հարցերին այս նախագծի շրջանակում պատշաճ ուշադրություն չի դարձվում։ Սա կարող է վկայել այն մասին, որ անվտանգության ասպեկտները քննարկվում են ոչ թե պաշտոնական պայմանագրերի շրջանակում, այլ ոչ պաշտոնական բանակցությունների ընթացքում՝ մասնավոր, բարձրտեխնոլոգիական կորպորացիաների մակարդակով։ Այսպիսի դինամիկան, որտեղ մասնավոր ընկերություններն ունեն ռազմավարական դեր, բավականին վտանգավոր է, քանի որ նրանք կարող են հետապնդել տարբեր, հաճախ հակասող շահեր՝ հատկապես հաշվի առնելով Իրանի հետ սահմանի մոտիկությունը։
Այս համատեքստում Ռուսաստանի դերը և նրա քաղաքականության ձևաչափումը Հայաստանի հարցում ևս կարևոր հարց են։ Կրեմլի քննարկումները, անշուշտ, կենտրոնանում են այն վերջին միջոցների վրա, որոնք կարող են օգտագործվել տարածաշրջանում։ Ռուսաստանի ներգրավվածությունը Ուկրաինական հակամարտության մեջ, որը ազդում է Ռուսաստանի անմիջական անվտանգության վրա, անշուշտ, ազդեցություն ունի նաև նրա հնարավորությունների վրա այլ ուղղություններում։ Սակայն Հարավային Կովկասը Ռուսաստանի համար ռազմավարական նշանակություն ունի՝ լոգիստիկայի, կոմունիկացիաների և առևտրի տեսանկյունից։
Հայաստանի և Ադրբեջանի հետ առևտրային հարաբերությունների դինամիկան ևս արտացոլում է տարածաշրջանի ռազմավարական հաշվեկշիռը։ Չնայած Ռուսաստանի հետ առևտրի նվազմանը, Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները պահպանում են իրենց կայունությունը։ Այս իրավիճակը պահանջում է տնտեսական և աշխարհաքաղաքական նախագծերի համաձայնեցում՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանի անկանխատեսելիությունը։
Հարավային Կովկասի անվտանգության հարցում Ադրբեջանի դերը, որը ձգտում է դառնալ տարածաշրջանային առաջնորդ, և իր նախագծերի միջոցով առաջարկում է իր տեսլականը, ստեղծում է բարդ իրավիճակ։ Սակայն այս դինամիկան այնքան էլ պարզ չէ, որպեսզի մեկ երկիր կարողանա միանշանակ դառնա տարածաշրջանի ղեկավարը։ Հայաստանը և Վրաստանը ունեն իրենց ներքին խնդիրները և դինամիկան, որոնք բացառում են մեկ կողմի ռազմավարական գերակայությունը։
Հետևաբար, Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային համակարգը դեռևս ձևավորման փուլում է, և միջնաժամկետ հեռանկարում տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցությունը դեռևս անորոշ է։ Ներկայիս իրավիճակում կողմերը կենտրոնանում են իրենց կարճաժամկետ նպատակների վրա՝ Հայաստանում խորհրդարանական ընտրությունների, Ադրբեջանում ստատուս քվոյի ամրապնդման և ԱՄՆ-ի մասնակցությամբ թուրք-ադրբեջանական նախագծերի արագ իրականացման վրա։
